Preventie

We wéten inmiddels goed dat gezondheid uiterst vroeg in het leven, zelfs voor geboorte en conceptie, begint. Dat de postcode van je huidig- en ouderlijk huis een goede voorspeller is voor fysieke-, mentale gezondheid en voor levensverwachting. Helaas handelen we er nog niet altijd naar, en loopt ons zorgstelsel- en het leefstijlbeleid achter op dit weten. Ik vind het dan ook een zinnig idee dat artsen de politiek ingaan om kennis om te zetten in beleid en politieke keuzes. Preventie heeft de toekomst willen we de zorg werkend, betaalbaar en lief houden.

Kraambezoek

Waar we misschien nog wat minder vaak over spreken, is dat ook je veiligheid en je gevoel van hoe je goed voor je eigen veiligheid kunt zorgen, al op jonge leeftijd wordt ontwikkeld. Politieoptreden en criminaliteit associeer je waarschijnlijk niet met een kraambezoek, en toch zou je dat misschien wel moeten doen.

Veiligheidsprofiel

Wij mensen hebben afspraken met elkaar over wat we acceptabel vinden en niet in de omgang met andere mensen. Net als voor gezondheid geldt, dat het erg afhankelijk is van waar je geboren bent, wat je opvattingen zijn over -recht op- veiligheid. Stel je voor dat je wieg staat in een gewelddadig gezin, of dat je elke week op bezoek gaat bij je oudere stiefbroer in de gevangenis. Dan krijg je andere normen en waarden mee over geweld- of over omgang met autoriteit en politie dan in een gezin met structuur en veel liefde. Bekend is dat kinderen uit een gezin met laagopgeleide- of minderbegaafde ouders vaker brandwonden oplopen, simpelweg omdat ouders vaker onhandige dingen doen met koken, kachels en kaarsen en elektrische apparaten vaak te oud zijn. Als je schoolkind bent, en je woont in een omgeving waar je oudere neef op zijn twaalfde wordt geronseld om drugs te dealen, of je wordt op school gediscrimineerd omdat je thuis een andere taal spreekt, dan krijg je een andere inprint van de rol van politie en samenleving dan je leeftijdgenootje dat beschermd wordt opgevoed en tijd heeft om geld in te zamelen voor het wereldnatuurfonds. Als je dan vervolgens op een middelbare school komt waar het heel normaal is om een mes mee te nemen om jezelf te verdedigen of waar je met je vriendinnen roddelt dat een van de meiden op school een relatie heeft met een loverboy, of je als je thuiskomt van een feestje, je langs donkere enge galerijflats moet fietsen, dan kan je zeggen dat je inmiddels een ‘risicovol veiligheidsprofiel’ hebt ontwikkeld. Risicovol in de zin dat je het misschien normaal vindt om gewelddadigheid, inbraak, stelen, schulden, dealen, misbruik, pesten, discriminatie, etc. te ondergaan. De kans dat je snel naar de politie stapt als er iets aan de hand is, is dan klein. Je hebt geleerd dat shit bij het leven hoort. Veiligheid adem je in. Onveiligheid ook. Je bent ofwel een verdomd goede survivor geworden, wat overigens heel positief kan uitwerken, of je stapt het leven in waarbij je steeds opnieuw slachtoffer wordt van onveilige situaties of je zelf als dader in een criminele loopbaan rolt.

Veiligheidspreventie

Politie en justitie in Nederland doen veel aan preventie. En dat doen ze goed. Veiligheidsgevoel wordt jaarlijks gemonitord per wijk en burgers worden betrokken bij het veilig- en leefbaar houden van wijk en woning. Toch denk ik dat beleid en politiek meer kunnen doen met het idee dat je je veiligheidsprofiel jong ontwikkelt. Een paar voorbeelden. Al bij de aanleg van woningen en wijken zou veiligheid in de zin van zichtbaarheid, goede verlichting, bewoning van benedenverdiepingen, afwisseling vegetatie, een vast checkpoint moeten zijn bij stadsontwikkeling. Het oppikken en melden van signalen van huiselijk geweld-, mishandeling- of seksueel geweld zou in de haarvaten moeten zitten van iedere docent, kinderopvangmedewerker, arts, sportleraar in Nederland. Zoals je een GGD-schoolarts hebt en een schooldecaan voor je studiekeuze, zo zou je ook een laagdrempelige schoolagent moeten hebben. Een vast aanspreekpersoon op de middelbare school, live of online, waar je terecht kunt met al je vragen en zorgen over je eigen veiligheid of die van je vrienden. En waarom geen instagram politiebureau?

Verbonden

Gezondheidszorg, veiligheid, onderwijs en wonen zijn onlosmakelijk verbonden. Wie veel onveiligheid meemaakt in het leven, loopt grote fysieke en mentale gezondheidsrisico’s. Thuis en op school leer je naast rekenen en lezen, wat wel en niet acceptabel is in omgang met elkaar. Op de sportclub leer je je lijf kennen en ook dat je lijf van jou is. Hoe de woningcorporatie de speeltuin heeft gebouwd, bepaalt of je daar veilig kunt spelen als kind of niet. Of er gratis fitnessapparaten in een wijk staan, heeft invloed op gezondheid van jongeren maar zorgt ook dat je je buurt als een plek beschouwt waar het goed en vrolijk vertoeven is. Op welke leeftijd je in aanraking komt met wapens of drugs bepaalt of je ze ooit zelf gaat kopen.

Veiligheid adem je in

Niemand heeft ‘recht op geluk’. Het recht op gezondheid bestaat natuurlijk ook niet. Ook een veilig leven kan je niet opeisen. Maar je kunt er als politiek en beleidsmakers wel voor zorgen dat mensen van jongs af aan opgroeien in een gezonde leefomgeving. Datzelfde geldt voor veiligheid. Veiligheid adem je in. Hoe jonger je mensen veiligheid laat inademen in plaats van onveiligheid, des te scherper hun antenne afgesteld staat om goed voor zichzelf en voor elkaar te zorgen.


Dr. Danielle Braun is corporate antropoloog en directeur van de Academie voor Organisatiecultuur. Ze promoveerde op een onderzoek naar politiecultuur, was werkzaam bij de politie en als docent politieleiderschap op de politieacademie en is nog steeds nauw betrokken bij het veiligheidsdomein. Omdat ze houdt van professionals, en het hoopvol vindt dat dokters de politiek in gaan, denkt ze op onregelmatige tijden, doch met genoegen mee met NLBeter over veiligheid.