PERSBERICHT

14 januari 2021

NLBeter lanceert 10-punten plan preventie

Met tien concrete maatregelen wil de nieuwe politieke partij NLBeter preventie hoger op de politieke agenda zetten. “Werken aan een duurzame volksgezondheid is geen kwestie van het verbeteren van de medische zorg maar investeren in een gezonde samenleving. Ook door gezonde keuzes te belonen en ongezonde keuzes te bestraffen, bij consumenten én bij producenten”, aldus NLBeter in een brief aan de Tweede Kamer. De partij stelt onder meer een verbod voor op supermarktacties voor alcohol, snoep en frisdrank, het sluiten van de belastingpostbussen van tabaksbedrijven op de Zuidas en het persoonlijk aansprakelijk stellen van de bestuurders van gezondheidsvervuilende bedrijven. Met het plan wil NLBeter een bijdrage leveren aan het overleg van de Vaste Kamercommissie VWS van de Tweede Kamer met staatssecretaris Blokhuis over preventie op 1 februari aanstaande.

Tienpuntenplan:

  1. Geen gezondheidsvoorlichting maar sturing op gezond(er) leven
  2. Verplichte, gezonde schoollunches op basisscholen en het middelbaar onderwijs
  3. Verbod op supermarktacties voor snoep, snacks, frisdrank en alcohol
  4. Verbod op opdringkassa’s in supermarkten en tankstations
  5. Aansprakelijkheid bestuurders voor ongezond ondernemen
  6. Boete voor gezondheidsvervuilers
  7. Sluiting fiscale postbusbedrijven tabaksfabrikanten
  8. Direct verbod tabaksverkoop supermarkten
  9. Stop groei fastfoodketens
  10. Verbod (sport)sponsoring alcoholproducenten

 

Aan:
Vaste Kamercommissie voor VWS
Tweede Kamer der Staten Generaal
Per mail cie.vws@tweedekamer.nl

Betreft:
Preventiebrief NLBeter t.b.v. Notaoverleg 1-2-2021

 

Naarden-Vesting, 14 januari 2021

Geachte leden van de commissie,

Uw commissie komt op 1 februari 2021 bijeen voor een (nota)overleg met staatssecretaris Paul Blokhuis om te spreken over preventie. Het is een onderwerp dat ons zeer na aan het hart ligt. De mensen met een medische achtergrond die zich bij NLBeter hebben aangesloten, zien dagelijks wat meer aandacht voor preventie zou kunnen betekenen voor onze volksgezondheid. Toch blijft het een thema waar in de politiek veel over wordt gesproken maar weinig in wordt bereikt. Ook zien we beleid dat ver van de praktijk afstaat.

Daarom willen wij met deze brief een bijdrage leveren aan uw overleg met hele concrete voorstellen die echt zoden aan de dijk zetten.  Het staat ieder lid vrij om desgewenst een of meerdere voorstellen in uw overleg aan de orde te stellen; we hebben alvast een voorzet gedaan met wat tekst en voorbeeldvragen.

Wij kiezen voor een gezonde samenleving en dat lukt alleen als we het samen doen.

Graag wensen wij u een goed overleg toe.

Kies gezond!

 

Dr. Esther van Fenema, lijsttrekker NLBeter en psychiater
Dr. Janneke Wittekoek, woordvoerder preventie NLBeter en cardioloog

 

Preventiebrief NLBeter

Preventie is een van dé dragende pijlers in de gezondheidsvisie van NLBeter. Sterker nog: het behoort tot de belangrijkste redenen voor het ontstaan van NLBeter als politieke beweging. Onze leden hebben talloze petities getekend om preventie hoger op de politieke agenda te krijgen, meegedacht in adviescommissies en eindeloos veel concrete suggesties gedaan om preventie ook echt in beleid te verankeren. Ondanks de mooie woorden die we in al die jaren in politiek Den Haag hebben gehoord, is er nauwelijks echt iets veranderd.

Wat NLBeter betreft vraagt kiezen voor preventie niet alleen om een radicaal andere manier van denken over ziekte en gezondheid. Het vereist ook een veel minder vrijblijvende aanpak. Met voorlichten en verleiden alleen komen we er niet.

Burgers zullen zo nodig ook met drang en dwang aan de hand moeten worden genomen om een meer gezonde levensstijl te gaan leiden. We moeten de angst voor betutteling laten varen. En producenten van ongezonde producten moeten veel strenger worden aangepakt. De dubbelzinnigheid en hypocrisie die wij nu voortdurend zien, zorgt ervoor dat kiezen voor gezondheid vaak het onderspit delft en economische belangen prevaleren. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden, weten wij als geen ander. En dat geldt ook voor halfzachte afspraken en naïef beleid.

Werken aan een duurzame volksgezondheid is geen kwestie van het verbeteren van de medische zorg maar investeren in een gezonde samenleving. Ook door gezonde keuzes te belonen en ongezonde keuzes te bestraffen, bij consumenten én bij producenten.

NLBeter is geen partij die met abstracte visies en vrome woorden in dikke beleidsstukken genoegen neemt. Daarom stellen wij een tiental hele concrete maatregelen voor die praktisch en uitvoerbaar zijn, mits de politieke bereidheid bestaat om door te pakken en preventie echt voorop te stellen:

  1. Geen voorlichting maar sturing

Het Voedingscentrum probeert al sinds 1953 om consumenten te verleiden gezonder te eten, bijvoorbeeld door het advies van de ‘Schijf van Vijf’ aan te houden, onder meer door het geven van voorlichting. Alhoewel veel consumenten zeggen dat ze gezond (willen) eten, blijkt in de praktijk dat zij het moeilijk blijven vinden om de Schijf van Vijf te volgen [1]. Dat kan bijvoorbeeld komen omdat gezonder eten duurder is dan een minder gezond dieet. Ook blijft de overheid terugdeinzen om consumentengedrag echt (aan) te sturen, bijvoorbeeld uit angst voor betutteling. Na zeventig jaar mogen we wel concluderen dat deze vrijblijvende strategie van voorlichten en verleiden een doodlopende weg is.

Vragen:

  • Onderschrijft de staatssecretaris dat de zeventig jaar oude strategie van het Voedingscentrum om met voorlichting het belang van gezond(er) eten onder de aandacht te brengen onvoldoende soelaas biedt?
  • Is de staatssecretaris bereid om onafhankelijk te onderzoeken wat consumenten weerhoudt om gezond(er) te eten?
  • Is de staatssecretaris bereid om onorthodoxe maatregelen te treffen om het consumentengedrag meer sturend te beïnvloeden, bijvoorbeeld door fiscale maatregelen om gezond(er) eten goedkoper en ongezond eten duurder te maken?
  • Is de staatssecretaris bereid om supermarkten en anderen retailers aan te spreken op hun verantwoordelijkheid om gezond(er) eten veel meer te stimuleren? Zo ja, hoe dan?

 

  1. Gezond eten op school

Een ongezonde levensstijl wordt vaak al op jonge leeftijd aangeleerd. Dat is lang niet altijd het gevolg van onkunde van ouders en/ of gebrek aan motivatie. Ook financiële redenen kunnen een rol spelen omdat gezond leven voor gezinnen (met weinig geld) vaak duurder is dan ongezonde keuzes in eten en drinken, onvoldoende sporten en bewegen, etc. Daarom zijn scholen onmisbaar om kinderen te leren wat gezond leven is maar ook om een concrete bijdrage te leveren aan een meer gezonde levensstijl. Daarom wil NLBeter in navolging van landen als Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk een verplichte, gezonde schoollunch voor alle kinderen op de basisschool en in het middelbare onderwijs. Dat zorgt ook voor financiële verlichting voor gezinnen die zich een gezonde maaltijd niet kunnen veroorloven.

Vraag:

  • Is de staatssecretaris bereid om een verplichte, gezonde schoollunch voor alle schoolgaande kinderen in Nederland in te voeren?

 

  1. Verbod op supermarktacties voor snoep, snacks, frisdrank en alcohol

Het is voor supermarkten verboden om de verkoop van tabaksproducten te stimuleren, bijvoorbeeld door speciale aanbiedingen, acties en het geven van (spaar)zegels bij de verkoop van tabak. Voor snoep, chips, snacks, suikerhoudende frisdranken, alcohol en andere ongezonde producten geldt deze beperking niet.

Vragen:

  • Is de staatssecretaris bereid om het promotieverbod voor tabak te verbreden naar andere producten?
  • Zo ja, voor welke producten gaat dit gelden?
  • Wat vindt de staatssecretaris van het feit dat Italië afwijkt van de Europese lijn door innovatieve tabaksproducten zoals IQOS minder zwaar te belasten dan in vrijwel alle andere Europese landen?

 

  1. Verbod op opdringkassa’s

Zes op de tien Nederlanders ergert zich aan de opdringerige wijze waarop supermarkten, tankstations en andere winkels consumenten verleiden tot ongezonde aankopen zoals snacks en snoep, bleek uit onderzoek uit 2014 [2]. Voedingswetenschappers en het Voedingscentrum riepen daarom op dit aanbod te vervangen door gezonde keuzes. Zeven jaar later is nog niets veranderd.

Vraag:

  • Is de staatssecretaris bereid alsnog een einde te maken aan het beleid van supermarkten, tankstations en andere winkels om bij de kassa ongezonde keuzes op te dringen?

 

  1. Aansprakelijkheid bestuurders voor ongezond ondernemen

In december 2020 heeft het Gerechtshof Den Haag het Openbaar Ministerie opgedragen om vervolging in te stellen tegen voormalig ING-topman Ralph Hamers [3]. Volgens de Haagse rechtbank zou Hamers aangepakt moeten worden voor zijn (publieke) verantwoordelijkheid als leidinggevende voor de misstanden die er bij ING plaatsvonden rond witwassen en terrorismefinanciering. Ook bestuurders van bedrijven die ongezonde en verslavende producten maken, distribueren en verkopen, mogen hun persoonlijke verantwoordelijkheid voor maatschappelijk onverantwoord gedrag niet langer ontlopen.

Vragen:

  • Hoe beoordeelt de staatssecretaris bedrijven die willens en wetens de volksgezondheid in gevaar brengen door de productie, distributie en verkoop van ongezonde en verslavende producten?
  • Is de staatssecretaris bereid om maatregelen te treffen tegen bedrijven die willens en wetens de volksgezondheid in gevaar brengen door de productie, distributie en verkoop van ongezonde producten?
  • Onderschrijft de staatssecretaris dat bestuurders van ondernemingen die willens en wetens de volksgezondheid in gevaar brengen – bijvoorbeeld door de productie, distributie en verkoop van ongezonde producten – ook persoonlijk verantwoordelijk moeten kunnen worden gesteld?

 

  1. Boete voor gezondheidsvervuilers

Op het gebied van duurzaamheid geldt steeds vaker het ‘de vervuiler betaalt’-principe. Dat zou ook leidend moeten zijn voor bedrijven die bij hebben gedragen aan de enorme schade voor de samenleving die het coronavirus heeft veroorzaakt.

Het staat vast dat relatief veel patiënten met obesitas en/of longaandoeningen de meeste gezondheidsschade hebben ondervonden van het virus. Zij moesten worden opgenomen in het ziekenhuis (of de IC) en zijn soms zelfs aan het virus overleden, mede vanwege hun slechte conditie die vaak zal zijn beïnvloed door ongezonde leefgewoonten op het gebied van voeding, door alcoholmisbruik en/of door te roken. Het is daarom niet meer dan fair dat fabrikanten van ongezonde producten (tabak, alcohol, voeding, etc.), supermarkten en fastfoodketens een deel van de rekening voor de coronaschade (terug)betalen. Ook omdat deze bedrijven in coronatijd hun omzet juist hebben zien toenemen.

Vragen:

  • Is de staatssecretaris bereid om te onderzoeken of bedrijven die ‘geprofiteerd’ hebben van deze coronatijd – terwijl zij hebben bijgedragen aan de ongezondheid van de meest getroffen patiënten met het coronavirus – hiervoor kunnen worden aangesproken?
  • Is de staatssecretaris bereid om een coronabelasting op te leggen voor bedrijven die de gezondheidsschade van mensen met corona hebben verslechterd door de productie, distributie en verkoop van ongezonde producten zoals tabak, alcohol en ongezond voedsel?

 

  1. Sluiting postbusfirma’s tabaksfabrikanten

De vier grote tabaksmultinationals beschikken over postbusfirma’s aan de Amsterdamse Zuidas om hun (vaak oneigenlijk verkregen) belastingvoordelen weg te kunnen sluizen. Onlangs wees NLBeter-lijsttrekker Esther van Fenema hierop in een opiniebijdrage in Het Parool [4]. Ook het belastingvoordeel dat Philip Morris International – gevestigd in Amsterdam – recent kreeg door het veel lagere belastingtarief dat de Italiaanse overheid voor de IQOS-sigaret gunde, komt via zo’n postbus bij de aandeelhouders terecht.

Vragen:

  • Vindt de staatssecretaris het wenselijk dat Nederland tabaksmultinationals faciliteert om met slimme trucs en oneigenlijke informatie zo min mogelijk belasting te betalen?
  • Is de staatssecretaris voornemens om deze fiscale postbusfirma’s van tabaksmultinationals zo snel mogelijk te sluiten? Zo nee, waarom niet?
  • Wat vindt de staatssecretaris van het feit dat Italië afwijkt van de Europese lijn om innovatieve tabaksproducten zoals IQOS minder zwaar te belasten?
  • Overweegt de staatssecretaris om de opstelling van de Italiaanse regering – waarmee het streven naar belastingharmonisatie binnen de EU van tabaksproducten wordt gefrustreerd – in Europees verband aan de orde te stellen?

 

  1. Direct verbod tabaksverkoop supermarkten

Supermarktketens krijgen van de staatssecretaris tot 2024 de tijd om te wennen aan het verbod op de verkoop van tabaksproducten. Daarmee komt de Nederlandse regering supermarkten tegemoet om de economische gevolgen van dit verbod op te kunnen vangen, met name voor kleinere filialen/ franchisehouders. Niettemin hebben dezelfde supermarkten in 2020 forse extra omzetten en winsten gerealiseerd dankzij de Corona epidemie, waar nota bene ook patiënten met longaandoeningen vanwege roken relatief vaak forse gevolgen van hebben ondervonden.

Vragen:

  • Overweegt de staatssecretaris het verbod op de verkoop van tabak via supermarkten te vervroegen nu supermarktketens fors hebben geprofiteerd van de coronacrisis door extra omzet en winst? Zo nee, waarom niet?
  • Is de staatssecretaris bereid om een onderscheid te maken tussen grote en kleine supermarkten, waarbij voor de grote filialen het verbod eerder dan in 2024 ingaat omdat zij dit economisch makkelijker kunnen opvangen dan kleinere winkels?

 

  1. Stop groei fastfoodketens

Het aantal vestigingen van fastfoodrestaurants stijgt gestaag. In januari 2019 noteerden onderzoekers een groei van 17 procent in vijf jaar tijd [5] en niets wijst erop dat daar inmiddels een kentering in is gekomen. De oproep van enkele voedselwetenschappers uit 2017 om de groei van het aantal fastfoodrestaurants te stoppen, heeft dan ook niets opgeleverd [6].

Vragen:

  • Heeft de staatssecretaris meer recente data over de ontwikkeling van het aantal fastfoodrestaurants in Nederland?
  • Hoe beoordeelt de staatssecretaris van deze ontwikkeling?
  • Is de staatssecretaris bereid alsnog iets te doen met de oproep uit 2017 om een groeiverbod voor fastfoodketens in te voeren en daarover bijvoorbeeld met de VNG in overleg te treden?

 

  1. Verbod (sport)sponsoring alcoholproducenten

Reclame en sponsoring door tabaksproducenten is al sinds 2002 verboden. Voor veel andere ongezonde producten en producenten geldt dit niet. Waar in bijvoorbeeld Frankrijk al enkele jaren geleden een reclameverbod voor alcohol invoerde, hebben alcohol-fabrikanten in ons land nog steeds vrij baan om hun producten te promoten. Heineken spendeert bijvoorbeeld jaarlijks tientallen miljoenen aan sportsponsoring, onder meer door voetbal en tal van andere sporten te ondersteunen en bij iedere Olympische Spelen als de gezellige gastheer voor ons nationale topsporters (en landelijke politici) op te treden. NLBeter zou het liefst iedere vervuiler van onze volksgezondheid willen verbieden om reclame te maken. Maar laten we met alcoholproducenten beginnen.

Vragen:

  • Is de staatssecretaris bereid om een verbod op reclame en (sport)sponsoring door alcoholproducenten te onderzoeken?
  • Ziet de staatssecretaris mogelijkheden om ook reclame en sponsoring door andere vervuilers van onze volksgezondheid aan banden te leggen?

 

[1] https://voedingvisie.nl/nederlanders-eten-niet-volgens-de-richtlijnen-schijf-van-vijf-resultaten-van-de-voedselconsumptiepeiling-2012-2016/

[2] https://nos.nl/artikel/2003189-protest-tegen-opdringkassa-s.html

[3] https://www.nu.nl/economie/6095543/openbaar-ministerie-moet-alsnog-oud-ing-topman-ralph-hamers-vervolgen.html

[4] https://www.parool.nl/columns-opinie/stop-met-het-halfzachte-beleid-tegen-de-tabaksmaffia~bd29f502/

[5] https://www.khn.nl/nieuws/aantal-fastfoodrestaurants-weer-gegroeid

[6] https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2170298-gemeenten-moeten-de-invasie-van-fastfoodketens-stoppen.html

Vond je dit interessant? Deel het!