Corona

Wat hebben we kunnen leren van corona?

Word vriend

Corona

Sinds het uitbreken van de Covid-19 pandemie is ons leven op z’n kop gezet. In het begin van 2020 was er nog veel onduidelijk over het virus zelf en de impact en werden we in feite overrompeld.  

In maart 2020 was de eerste lockdown een feit en kwam onze samenleving tot stilstand. We werden geconfronteerd met een explosief aantal besmettingen en oplopende ic- en sterftecijfers. Onze haast grenzeloze samenleving waarin alles maakbaar en mogelijk leek, kwam abrupt tot stilstand en we werden pijnlijk geconfronteerd met onze kwetsbaarheid als mens en als samenleving.

Inmiddels staat alles in het teken van corona en moeten we de toekomst op een nieuwe manier vormgeven. Of het nu gaat om de aanpak van het virus zelf, de economische gevolgen, of de psychische en sociale gevolgen. Corona heeft alles uitvergroot. Maar wat heeft het nou zichtbaar gemaakt?

WAT GAAT ER GOED?
  • Werd in het pre-coronatijdperk elke poging tot daadwerkelijke verandering in de kiem gesmoord door bureaucratische rompslomp en talloze commissies of taskforces, nu blijkt het mogelijk om noodzakelijke zorgmaatregelen overnacht door te voeren.
  • Het vertrouwen in de zorgprofessional kent weer een ongekend hoogtepunt als je ziet dat virologen en infectiologen het landsbeleid tegenwoordig meebepalen. De professionals staan aan het roer omdat het een zaak van leven of dood is geworden om medische expertise serieus te nemen.
  • De coronacrisis toont onmiskenbaar aan hoe belangrijk een gezonde leefstijl is. Meer aandacht voor leefstijl en preventie is op dit moment de enige manier om de immense dreiging door het virus het hoofd te bieden. Het zou mooi zijn als we dit inzicht doorvoeren in de aanpak van welvaartsziekten.
  • Zuchtte de zorg voor corona onder toenemend personeelstekort, nu wordt gepensioneerd of uitgestroomd medisch personeel met verlopen registratie ingezet in de strijd om mensenlevens. Blijkbaar zijn de eisen om zorg te mogen verlenen toch flexibeler dan we dachten, als de nood maar hoog genoeg is.
WAT KAN ER BETER?

Mondkapjes
Helaas toont deze crisis aan wat de gevolgen zijn van decennialang amateurisme als het gaat om de zorgsector. Het tekort aan mondkapjes lijkt misschien het gevolg van botte pech, maar is tegelijkertijd symbolisch voor het faillissement van ons zorgsysteem. 
Onze premier doet het goed als crisismanager, toch is hij verantwoordelijk voor jarenlang beleid waarbij de zorg is uitbesteed aan allerhande marktpartijen. ”Managers zien buffers als dood kapitaal en in de jacht op bonus en koerswinst is dat een zonde”, aldus Ewald Engelen in de Groene Amsterdammer van 1 april 2020 in een poging het mondkapjestekort te verklaren.
Blijkbaar was er onvoldoende politiek leiderschap om in het begin van de crisis de productie van Nederlandse mondkapjes af te dwingen. Of zijn we zodanig verstrikt geraakt in bureaucratie en protocollair denken dat het te lastig is geworden om buiten de gebaande paden en gebruikelijke kaders te denken om ‘onze zorghelden’ fatsoenlijk te beschermen? Om gewoon te doen wat nodig is, in plaats van alleen maar te kijken wat er mogelijk is.
Dezelfde besturingsfouten zien we terug bij het uitrollen van voldoende testcapaciteiten. En het RIVM kondigt nu al aan dat het eventueel vaccineren een jaar zal gaan duren…

Kloof arm en rijk
“In de Randstad liggen de corona-IC’s vol met patiënten met een migratie-achtergrond”, kopte de NRC recent. In het artikel merken artsen op dat er op dit moment geen dwarsdoorsnede van de maatschappij met corona in het ziekenhuis ligt, maar een sociaaleconomische onderklasse, waaronder veel mensen met een migratieachtergrond.
Logisch, want mensen met de ‘verkeerde’ postcode lopen meer risico om ernstig ziek te worden van Covid-19, omdat ze vaker leiden aan obesitas, suikerziekte, een hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten. Mensen uit een lage sociaaleconomische klasse, die laaggeletterd of anderstalig zijn, lopen meer risico, laat staan als je een combinatie van alle drie hebt.
Het is al veel langer bekend dat je postcode bepaalt wanneer je ziek wordt en doodgaat. De coronacrisis toont deze klasse-ongelijkheid nog eens extra duidelijk aan. We kunnen onze ogen niet meer sluiten voor het feit dat we onvoldoende zorg dragen voor bevolkingsgroepen die kwetsbaar zijn. Het creëren van een gezonde sociale basis voor iedereen vergt actie.

Communicatie
De maatschappelijke verontwaardiging was groot toen een aantal BN’ers #ikdoenietmeermee lanceerden. Ook het aantal mensen dat verstrikt raakte in complottheorieën nam de afgelopen maanden schrikbarend toe. ‘Ons gedrag is gevaarlijker dan het virus zelf’ merkte Jaap van Dissel, voorzitter van het Outbreak Management Team, zelfs op.
Het feit dat veel burgers afhaken zou tot nadenken moeten stemmen.  De overheid heeft door de eenzijdige samenstelling van het OMT als gezelschap van ­virologen, microbiologen en artsen aantoonbaar onvoldoende geïnvesteerd in het communiceren met de bevolking. Gedrags- en communicatiewetenschap, filosofie en ethiek hebben in de keuzes en het beleid van de overheid dan ook geen enkele rol van betekenis gespeeld.
Om mensen mee te krijgen, zeker in tijden van onzekerheid en dreiging, moeten adviezen breder onderbouwd worden.
Ook is het van belang om adviezen of maatregelen te vertalen naar gewone mensen om voldoende draagvlak te creëren onder de gehele bevolking.
Concreet: zeggen wat je doet, wat dat voor de mensen betekent en wat je van de mensen verwacht.

Reactief crisismanagement
We kijken wat er gebeurt en we ruimen daarna de brokken op. In Nederland hebben we ons lange tijd de luxe kunnen permitteren om pas achteraf te reageren op zaken. Tijdens Corona ging de overheid op die voet verder en lag de focus op de achterkant. Sturen op het aantal ziekenhuisbedden en ic-opnames getuigt onomstotelijk van reactief management. Geen aandacht voor gezondheidszorg, maar alleen ziektezorg.
Was onze overheid te eigenwijs om lessen te leren van proactieve landen zoals Duitsland, waar vanaf de uitbraak van Covid-19 al grootschalig werd geïnvesteerd in beschermen, opsporen en isoleren?  
Wij willen dat de overheid vooruitkijkt en beleid maakt dat op de lange termijn houdbaar is en zoveel mogelijk mensen ten goede komt.  En dat betekent sturen op gezondheid en ons niet laten leiden door het systeem van wet- en regelgeving en financiering dat in essentie alleen gericht is op ziekte en problemen. Ziekte als verdienmodel geeft de verkeerde perverse prikkels.

Wie heeft de regie?
Tijdens corona werd duidelijk dat centrale regie noodzakelijk was en de overheid nam deze verantwoordelijkheid weer grotendeels op zich. Daar waar deze taken het afgelopen decennium juist werden gedelegeerd naar de markt en in het bijzonder naar de zorgverzekeraars. Blijkbaar hebben we een zorgsysteem waar we onvoldoende op kunnen bouwen als het echt spannend wordt in de zorg.
De vraag is of we überhaupt de regie willen en kunnen pakken. Er zijn er teveel tegenstrijdige belangen. En de fragmentatie van de zorg maakt het bijna onmogelijk.
Het gebrek aan regie is niet alleen een probleem in de zorg maar leidde ook tot vermijdbare risico’s in het onderwijs.
Toen begin augustus het reproductiegetal naar waardes boven de een kroop en bekend was dat met name oudere kinderen wel degelijk een rol spelen in de verspreiding van het virus, bleef het stil in Den Haag. Scholen werden aan hun lot over gelaten. Leraren stonden in wel erg volle klassen en voelden zich in de steek gelaten. Het duurde tot in oktober dat minister Slob voorzichtig adviseerde een mondkapje te dragen in de gangen van schoolgebouwen. Per 1 december jl. zijn ze verplicht. Verschillende vaccins zitten op die datum reeds in de distributielijnen. 

Onze standpunten

Door Corona is ons leven volledig op zijn kop gezet. Het virus heeft ons overrompeld. Het zorgde ervoor dat de samenleving op slot ging en tot stilstand kwam. In een wereld waarin alles maakbaar en mogelijk leek, werden we opeens geconfronteerd met onze kwetsbaarheid. Ook nu er een vaccin is, zal ons leven nooit meer hetzelfde zijn. Voor de toekomst moet er een pandemie-draaiboek klaarliggen met duidelijk stappenplan. Vanaf de allereerst dreiging is directe transparantie (van de overheid) en alertheid geboden. Naast de bestaande Corona-richtlijnen zijn dit onze standpunten.

PREVENTIE
  • Strikte en strenge grenscontroles.
  • Inreisverbod hoog risicogebieden.
  • Altijd de hygiëne maatregelen: 1,5 m afstand, handen wassen en regelmatig ontsmetten. Dit geldt ook voor werkplekken, omgeving.
  • Mondkapjesplicht in de openbare ruimte.
BESTRIJDING
  • Mensen met ziekteverschijnselen in quarantaine/isolatie.
  • Laagdrempelig testen (PCR of snel test) bij milde ziekteverschijnselen en/of in contact geweest met COVID19 patiënt.
  • Opschalen COVID zorg middels eHealth modaliteiten; thuismonitoring van COVID19 patiënten met toezicht arts (beeldbellen). Op deze manier kan worden ingeschat of er ziekenhuiszorg nodig is.  
  • Inrichten noodhospitalen met inzet leger, coassistenten en geneeskunde studenten.
  • Vaccinatie-advies voor hoog-risicogroepen (naast de criteria voor de griepprik, mensen met een BMI > 30) en ouderen (60 plus).
TOEKOMST
  • Sociale dienstplicht voor extra handen aan het nood-bed.
  • Uitbreiden IC-bedden naar 1350 tot eventueel 1700.
  • Verbeteren lonen verpleegkundigen en meer opleidingscapaciteit.
  • Werkboek pandemie en onderwijs (stappenplan sluiting scholen).