Paul van Liempt interviewt Esther van Fenema


Opinie: Corona - Esther van Fenema

Terwijl zorgbobo’s en zorgmanagers de afgelopen weken in de file stonden voor de stort waren de echte zorgverleners opeens ‘helden en kanjers’.

Een opsteker voor een zorgsysteem dat steeds meer begon te falen door doorgeschoten marktdenken, voortwoekerende bureaucratie en onvoldoende daadkracht en kennis van zaken op de juiste plek om verantwoorde keuzes te maken.

Gereguleerde marktwerking in de zorg zou vanaf 2006 alles oplossen waardoor de politiek zich kon zich permitteren om jarenlang in slaap te vallen. Door gebrek aan heldere spelregels lopen zorgprofessionals gefrustreerd weg en neemt de kwaliteit van zorg af.

Na jarenlang tevergeefs protest zagen wij eind 2019 nog maar één mogelijkheid om deze teloorgang te stoppen: met NLbeter, naar de Tweede Kamer. Anders gezegd, als de politiek niet naar de dokter gaat dan moet de dokter naar de politiek, want Nederland lijkt inmiddels een patiënt met een chronische aandoening.

Onze missie is een gezonde samenleving met een sterke publieke sector, waarbij kernwaarden zoals vertrouwen, menselijke maat, zorgzaamheid en solidariteit weer de boventoon voeren. Als het gaat om de zorg dan is de zieke patiënt niet langer een verdienmodel, nemen we leefstijl en preventie echt serieus en snijden we drastisch in zinloze bureaucratie.   Tijdens de Corona-crisis zagen we een aantal van onze standpunten plots werkelijkheid worden. 

Werd in het pre-coronatijdperk elke poging tot daadwerkelijke verandering in de kiem gesmoord door bureaucratische rompslomp en talloze commissies of taskforces, nu knipper je drie keer met je ogen en worden noodzakelijke zorgmaatregelen overnacht doorgevoerd.

Het vertrouwen in de zorgprofessional kent sinds de dorpsdokter in de jaren vijftig een ongekend hoogtepunt als je ziet dat virologen en infectiologen het landsbeleid tegenwoordige meebepalen. De professionals staan aan het roer, niet alleen omdat ze naar adem snakkende coronapatiënten kunnen intuberen, maar omdat medische expertise eindelijk serieus wordt genomen.

De coronacrisis toont onmiskenbaar aan hoe belangrijk in het algemeen preventie en leefstijl zijn. Op dit moment de enige manier om de immense dreiging het hoofd te bieden. Het zou mooi zijn als we dit inzicht doorvoeren in de aanpak van welvaartsziekten

Zuchtte de zorg voor Corona onder toenemend personeelstekort en overwoog D66 in januari nog om arbeidsmigranten uit Afrika te laten overkomen, nu wordt gepensioneerd medisch personeel verlopen registratie ingezet in de strijd om mensenlevens. Blijkbaar zijn de eisen om zorg te mogen verlenen toch flexibeler dan we dachten, als de nood maar hoog genoeg is.

Helaas toont deze crisis ook flagrant aan wat de gevolgen zijn van decennialang amateurisme als het gaat om de zorgsector. Het tekort aan mondkapjes lijkt misschien het gevolg van botte pech maar is op microniveau symbolisch voor het failliet van ons zorgsysteem. 

We kiezen ervoor om de productie van essentiële goederen uit te besteden aan China op grond van uitsluitend economische motieven en laten andere, veel relevantere motieven zoals de volksgezondheid, buiten beschouwing.

Waar dat toe leidt is terug te lezen in een confronterende reconstructie van de Volkskrant ‘Hoog spel in een louche wereld: hoe Nederland faalde in de jacht naar mondkapjes’. Malafide deals, dubieuze contactpersonen, taxichauffeurs en cannabishandelaren met als hoogtepunt van deze wildwestpraktijken een ex-bestuurder van een Turkse voetbalclub die bemiddelt. Te bizar voor woorden als je realiseert dat het gaat om de bescherming van ons zorgpersoneel en kwetsbare groepen in de samenleving.

Onze premier doet het goed als crisismanager, toch is hij verantwoordelijk voor jarenlang beleid waarbij de zorg is uitbesteed aan allerhande marktpartijen. ‘Managers zien buffers als dood kapitaal en in de jacht op bonus en koerswinst is dat een zonde, aldus Ewald Engelen in de Groene Amsterdammer in een poging het mondkapjestekort te verklaren.

Is het een gebrek aan leiderschap, verstand van zaken of allebei dat de eerste doos mondkapjes van eigen bodem pas eind april kon worden overhandigd aan minister Martin van Rijn? Blijkbaar was er onvoldoende politiek leiderschap om in het begin van de crisis de productie van Nederlandse mondkapjes af te dwingen. Of zijn we zodanig verstrikt geraakt in bureaucratie en protocollair denken dat het te lastig is geworden om buiten de gebaande paden en gebruikelijke kaders te denken om ‘onze zorghelden’ fatsoenlijk te beschermen?

De corona-crisis laat zien waar zorgprofessionals toe in staat zijn, maar toont ook aan dat de politiek nalatig is geweest met alle gevolgen van dien.

 


Opinie (Telegraaf): Zorgveteranen na crisis binnenboord houden - Janneke Wittekoek

Nu het er op aankomt, staan duizenden zorgveteranen paraat om levens te redden. Een belangrijk gegeven, ook voor ná de crisis vindt Janneke Wittekoek. “We moeten onze uiterste best gaan doen om ze voor de zorg te behouden. Migranten uit Afrika halen is dan niet nodig”.

Bekijk hier het artikel:De Telegraaf


De frontlinie tegen Corona

Door Corona zullen Huisartsenpraktijken, HAP’s, SEH’s en IC’s zich de komende weken/maanden ontwikkelen tot ‘warzones’

Medisch experts, dokters, verpleegkundigen gaan de frontlinie vormen tegen Corona.

Zij zullen alles geven, ook buiten normale werktijden..

Zij stellen hun eigen gezondheid en sociale leven in de waagschaal, om patienten te helpen.

We willen iedereen een hart onder de riem steken die geconfronteerd wordt met Corona: patienten, naasten en hulpverleners.

Namens NLBeter,
Esther van Fenema
Janneke Wittekoek
Ronald Mann


Opinie (Volkskrant): Echt met elkaar communiceren tijdens Kerst - Esther van Fenema

De Hema heeft tegenwoordig de rubriek ‘foute kerstkleding’, met als ondertitel ‘voor het hele gezin’. In Rotterdam diende D66’er Robin de Roon de motie in om een foute-kersttruiendag in te voeren. Het lijkt alsof we ons niet goed raad meer weten met het traditionele familiefeest en het vervolgens dan maar ridiculiseren. Symboliek zonder inhoud maakt blijkbaar balorig, alles beter dan de confrontatie met de leegte van nu.

Kerst was ooit bedoeld om samen de pas in te houden en te verbinden met elkaar en dat wat ons overstijgt. Om samen te verstillen heb je gemeenschappelijke verhalen nodig, maar die zijn verbleekt door de armoedige hunkering naar vooruitgang en perfectionering.

Of zoals de Vlaamse psycholoog Paul Verhaeghe het verwoordt: ‘Alles moet altijd blijven groeien: de economie moet groeien, wij moeten groeien. Er is een soort collectieve waanzin om steeds meer, harder en beter te doen.’ Het gevolg is dat we opbranden, overprikkeld raken en vereenzamen.

Wanhopig

NRC kopte recent: ‘Psychiaters zijn nu supersterren, wat zegt dat over onze tijd?’ Het geeft alleen maar aan hoe wanhopig we zijn geworden en hoe we als dolende junks iedereen aanklampen die ons eventueel iets kan bieden.

Als consument willen we misschien meer, harder en beter, maar als mens willen we vooral gehoord en gezien worden. Nog meer likes op sociale media? Of iemand die echt naar je luistert en even een hand op je arm legt als je moet slikken en vochtige ogen krijgt omdat je het moeilijk hebt?

‘It’s the economy, stupid’ heeft ons decennialang op het verkeerde paard laten wedden en vooral de verkoop van antidepressiva en zelfhulpboeken tot ongekende hoogtes opgestuwd. Het ligt in de aard van het kapitalisme dat alles wat we waardevol of van betekenis achten, ondergeschikt is aan wat winstgevend is, zegt de Zweedse filosoof Martin Hägglund.

Als alles een economisch doel moet dienen, dan lijken fundamentele vragen zoals ‘hoe kan ik zinvol bijdragen aan de samenleving’ haast irrelevant geworden. Wanneer je bijvoorbeeld vrije tijd niet ziet als de tijd die overblijft na je werk, waarin je kunt doen waar je toevallig zin in hebt, maar als een waardevol goed dat je kunt besteden aan het bouwen van waardevolle publieke instituties die het algemeen belang dienen, dan creëer je volgens Hägglund een totaal andere samenleving.

Zingeving

Tijd om te ontwaken uit de begoocheling die insinueert dat we vooral consumenten zijn en daarmee feitelijk elkaars concurrenten.

It’s the people, stupid! is het nieuwe verhaal waarin we met zorgzaamheid en vertrouwen onze eenzaamheid kunnen verbinden. Onmeetbare uitkomstmaten waar hedendaagse grootgrutters waarschijnlijk geen cent aan verdienen.

In de aanloop naar Kerst houden we ons bezig met vragen als ‘wat eten we’ en ‘gaan we op Eerste Kerstdag naar jou of naar mijn ouders?’ Laten we dit jaar een wezenlijker vraag met elkaar voorbereiden: waar gaan we over praten met Kerst? Klagen we over zaken zoals de arts die Henks’ longontsteking heeft gemist, over inhalige politici die te veel wachtgeld of reiskosten opstrijken of steken we elkaar de loef af met dure auto’s en verre vakanties?

Als we dan toch urenlang met elkaar om tafel zitten met een rollade (of pastinaak als hippe vegan-variant), waarom niet proberen om eens echt met elkaar te communiceren? Ik durf te wedden dat we met een groter gevoel van zingeving naar huis gaan en minder risico lopen op de klassieke kerstconflicten.

Woorden vinden

Als psychiater zie ik veel mensen worstelen om woorden te vinden voor datgene wat er in hun binnenwereld omgaat. Zeker als er negatieve gevoelens zoals schaamte of onzekerheid meespelen. Zoals de ouders van een suïcidale jongeman, die mij vertelden dat ze al dagenlang bang waren om hun zoon thuis dood door ophanging aan te treffen. Ze waren blijkbaar niet in staat om hem simpelweg te vragen hoe hij zich voelde. ‘We durfden het niet omdat we niet wisten hoe we het moesten vragen en we waren bang voor zijn antwoord.’

Mijn suggestie voor deze Kerst is om zo na het voorgerecht een rondje te doen: wat ging er goed en wat ging er minder goed het afgelopen jaar? Hoe kunnen wij er komend jaar voor je zijn? Wat heb jij van mij nodig? En dan maar gewoon proberen te luisteren en verdragen.

Dit artikel was oorspronkelijk te vinden op De Volkskrant

 


De zorg is slechts het vertrekpunt voor NLBeter - Ronald Mann

De nieuwe politieke partij NLBeter is opgezet door zorgprofessionals en zorg heeft ook een belangrijke plaats in het programma van de partij. Maar NLBeter een one issue partij noemen is beslist onterecht, stelt initiatiefnemer Ronald Mann. Het kernthema is duurzaamheid.

Nee, NLBeter is geen one issue partij die zich alleen bekommert over gezondheidszorg, stelt initiatiefnemer Ronald Mann. Zorg, onderwijs, politie en justitie zitten allemaal in hetzelfde schuitje. En het vraagt om een radicale maatschappelijke en economische verandering om daar uit te komen en de weg vrij te maken voor een duurzame toekomst van de publieke zaak.

Verpleegkundigen en patiënten reageerden het meest positief op het nieuws van 8 november over de komst van de nieuwe politiek partij NLBeter. Veel huisartsen zeiden het idee heel goed te vinden, maar maanden wel: maak er ook echt werk van. Psychiaters reageerden behoudend. Ander medische disciplines vroegen: wat is jullie programma? “Mijn antwoord daarop is: wil je meedenken?”, zegt psychiater Ronald Mann. Samen met collega Esther van Fenema is hij de bedenker van de partij. En dat naast de bovenvermelde reacties ook een aantal mensen terughoudend of zelfs negatief reageerden op de aankondiging ervan, begrijpt hij wel. “Er is veel ‘ja maar’, zegt hij. “Mensen vragen zich bijvoorbeeld af of wij als dokters niet beter gewoon kunnen blijven dokteren, of waarom we ons niet gewoon aansluiten bij een bestaande politieke partij. Of dat we een one-issue partij zijn. Dat zijn we niet. Gezondheidszorg is zeker een kernthema, maar we praten ook met politie, justitie, advocaten en andere partijen. Iedereen die zich bezig houdt met de publieke zaak dus En bovendien: als je tot een ander maatschappelijk en economisch perspectief wilt komen – en dat willen we – is gezondheidszorg wel een belangrijk thema. Maar onderwijs ook, want je moet op de basisschool beginnen. Ons kernthema is dan ook niet gezondheidszorg maar duurzaamheid.”

Het systeem zit vast

 

Dit verdient uitleg. Mann geeft die graag en neemt daar de ruimte voor. “Ik ben opgeleid in Engeland”, begint hij, “in de tijd van de privatisering onder Margaret Thatcher. Omdat ik interesse had in management mocht ik meelopen met de CEO van het ziekenhuis. Terug in Nederland startte ik in de psychiatrie, maar maakte ik in de tijd van de fusiegolf de stap naar duaal management. Daarvan leerde ik hoe het niet moet in de zorg: grootschalig. Ik was de enige in het managementteam die nog patiënten zag.” Mann stapte eruit, ging verder als vrijgevestigd psychiater en werkte daarnaast als interim psychiater. Samen met collega Nico Moleman zette hij MoleMann Mental Health op. “Kleinschalig en met hoogopgeleid personeel”, zegt hij. “Met terugwerkende kracht was MoleMann een politiek statement tegen de grootschaligheid. Maar het in 2006 van kracht geworden zorgstelsel hield verdere groei tegen, want we kregen van de zorgverzekeraars niet meer budget, Inmiddels, dertien jaar later, zit het systeem vast. De markt functioneert niet als markt, we zijn op weg naar een totalitaire zorgstaat met aanbieders die too big to fail zijn. En alle politieke partijen benoemen vanuit hun eigen gelederen mensen in functies binnen de zorg. Mensen die goede dingen voor hun partij hebben gedaan, maar de zorg is een behoorlijk ingewikkelde wereld.”
Mann zegt dat deze beschrijving nodig is als achtergrond om duidelijk te maken waarom hij niet anders kán dan de politiek in gaan. “We zijn voor een systeemkanteling”, zegt hij. “En daarmee bedoel ik veel meer dan alleen het zorgstelsel, want er zijn belangrijke parallellen tussen zorg, onderwijs en sociaal domein. Ze zitten allemaal met hetzelfde probleem: iedereen die erin werkt, is 35 procent van zijn tijd bezig met andere dingen dan zijn eigenlijke werk. Er is sprake van een enorm verlies aan waardevolle tijd in de omgang met ict. Ga eens na wat een besparing het zou opleveren als iedereen op wie dit betrekking heeft twintig procent extra van zijn werktijd zou kunnen besteden aan zijn eigenlijke werk. Dat scheelt handen aan het bed, docenten voor de klas, aandacht voor mensen in de samenleving die dit nodig hebben. Vertaald naar de zorg: meer tijd voor de patiënt en op het totale zorgbudget een besparing van twaalf miljard euro. Kan dat? Ja, maar het huidige systeem is in diepste zin een controlesysteem dat zichzelf in stand houdt. We kunnen geen kant meer op in de zorg en voor het onderwijs geldt precies hetzelfde. Nu 500 miljoen euro erbij voor onderwijs klinkt mooi, maar de leraren willen terecht een structurele verbetering. Politiek is gericht op de korte termijn, maar alle issues waar ze over gaat, vragen om lange termijn oplossingen.”

 

Uitdagen

 

De kern is dus, stelt Mann, dat de professional onvoldoende kan doen waarvoor hij is opgeleid. En hij benadrukt nogmaals dat dit niet alleen voor zorgprofessionals geldt, maar net zo goed oor politieagenten, juristen en leerkrachten.
Mann zegt dat NLBeter de politiek in brede zin wil uitdagen. “Natuurlijk zullen wij ook met slogans komen”, zegt hij, “maar dan willen we wel zeker weten dat de inhoud achter die slogans klopt en dat we met die inhoud de vertaling maken van de korte naar de lange termijn. We gaan hierbij niet uit van wat wij zelf als partijgenoten denken, we willen komen tot permanente experttafels die ons voeden. Tot eind 2019 focussen we nog op zorgtafels maar vervolgens gaan we ook tafels organiseren over onderwerpen als onderwijs, justitie, politie en veiligheid. Onze stille hoop is dan ook dat het huidige kabinet de rit uitzit, want dat geeft ons de tijd om met een volledig programma te komen. Dankzij die tafels zal dit programma dynamisch zijn. Als iemand iets roept en wij krijgen de vraag ‘Hoe dan?”, dan moet ons antwoord gebaseerd zijn op een breed gedragen wetenschappelijk verantwoorde basis.”

 

Weg uit de polder

 

Het is volgens NLBeter onontkoombaar te stoppen met polderen. Mann: “Mogelijk moeten we zelfs een heel nieuw economisch model ontwikkelen. We zijn een kennisland, maar we maken lang niet optimaal gebruik van de mogelijkheden om dat optimaal te exporteren.”
Mann zegt niet terug te schrikken voor een radicale maatschappelijke en economische omslag, die ervoor zorgt dat we helemaal anders met onze samenleving omgaan. “Daarom benadrukte ik aan het begin van ons gesprek ook het belang van beginnen op de basisschool”, zegt hij. “Daar kun je kinderen een verantwoord perspectief bieden op zaken die een bijdrage leveren aan duurzaamheid, door ze te leren over essentiële thema’s als voeding, tabaks- en suikerconsumptie, preventie, lifestyle en de vleesindustrie. Het gaat om bewustwording en bewustwording begint met onderwijs. Het is dé weg om een tegenwicht te bieden tegen het nepotisme. Daarom willen we ook burgertafels gaan organiseren over de onderwerpen die we belangrijk vinden. Als je met mensen praat, zet je ze aan tot nadenken. Daarbij vind ik het heerlijk als mensen het met mij oneens zijn. In discussies hoeven we niet vriendelijk te zijn, in de Tweede Kamer ook niet, we zijn bereid er met gestrekt been in te gaan. Ik weet ook nog niet zo net of we bereid zijn compromissen te sluiten. We zijn niet alleen een politieke partij, maar ook een beweging. Ik neem het woord volksvertegenwoordiger heel serieus. In Engeland wordt daar op een heel waardevolle manier invulling aan gegeven. Je vertegenwoordigt daar als parlementslid je constituency, je kiesdistrict. De mensen die daar wonen, kunnen met dat parlementslid in gesprek gaan. Dat willen wij ook. En we willen mensen in de Tweede Kamer die één dag in de week in de praktijk blijven werken. Heel belangrijk om uitspraken te kunnen doen die verder gaan dan één dimensie.”

 

Dit artikel was oorspronkelijk te vinden op De-eerstelijns.nl

 


‘Links of rechts? Dat vinden wij achterhaald’

Om meer invloed te kunnen uitoefenen op het zorgbeleid richtten vier artsen twee weken geleden de politieke partij NLBeter op. Gaan andere artsen hierop stemmen? En wat vinden ervaren artsen-politici van deze opmerkelijke stap? Medisch Contact hield een peiling..

Bekijk hier het artikel:Medisch contact


Nieuwe politieke partij NLBeter van prominente medici om 'falend zorgsysteem'

Prominente medici hebben een nieuwe politieke partij opgericht: NLBeter. Ze doen dit uit onvrede over het in hun ogen falende zorgsysteem. Psychiater Esther van Fenema is een van de oprichters: “Wij kunnen niet anders, dan een gooi doen naar de macht.”

Van Fenema maakt de oprichting van NLBeter vandaag bekend bij EenVandaag en op hpdetijd.nl: “Het zorgsysteem faalt, en het lukt de huidige politieke partijen niet om er iets aan te veranderen. Wij kunnen dat beter.”

Minimaal 5 zetels

Het bestuur van de partij bestaat overwegend uit medici: naast Van Fenema zijn dat de bekende oncoloog Wanda de Kanter, cardioloog Janneke Wittekoek en psychiater Ronald Mann. Ook de Rotterdamse hoogleraar Transitiekunde, Jan Rotmans, zit in het bestuur. De medici van NLBeter willen meedoen aan de volgende Tweede Kamerverkiezingen, in maart 2021, en daar minimaal 5 zetels halen.

Van Fenema: “Nu schrijven we opiniestukken, schuiven we aan bij talkshows en worden we soms uitgenodigd op het ministerie om ons zegje te doen, maar er verandert niets. We hebben echte macht nodig, zetels, om daadwerkelijk iets te kunnen verbeteren.”

 

Dit artikel was oorspronkelijk te vinden op EenVandaag


NLBeter: Nieuwe politieke partij wil zorgstelsel hervormen

Cardioloog Janneke Wittekoek, psychiater Esther van Fenema en longarts Wanda de Kanter zijn de founding mothers van een nieuwe politieke partij: NLBeter. “Het moet helemaal anders.” En: “Schrijf maar op dat we gaan voor 20 zetels”. Ton F. van Dijk sprak met drie dokters, die vastbesloten zijn om een gooi te doen naar de macht. 

Ze zijn alle drie even briljant: Cardioloog Janneke Wittekoek deed twee studies, promoveerde en heeft een eigen medische kliniek. Psychiater Esther van Fenema geldt als een autoriteit in haar vak en is ook nog eens begenadigd violiste. Tenslotte: Longarts Wanda de Kanter, zij groeide door haar strijd tegen de tabaksindustrie uit tot een ware publiekslieveling en werd in Opzij uitgeroepen tot meest invloedrijke vrouw van 2018. Samen met andere professionals in en buiten de zorg – zoals hoogleraar Jan Rotmans en psychiater Ronald Mann, zo vertellen ze – hebben ze nu een ‘politieke beweging’ opgericht. Naam: NLBeter. Doel: meedoen aan de landelijke verkiezingen en het krijgen van ‘macht’ om echt iets te veranderen in de zorg.

Waarom een politieke partij?

Esther: “Wij gaan meedoen aan de Tweede kamerverkiezingen in maart 2021. En dat is niet omdat wij zo dolgraag de politiek in willen. Wij doen als dokters al jarenlang mee aan het debat, maar wij zijn tot de conclusie gekomen dat dit niet voldoende is. Wij hebben misschien wel enige invloed, maar uiteindelijk wordt er in Den Haag niet naar ons geluisterd. En wij zien iedere dag in onze spreekkamers welke gevolgen dat heeft voor mensen, die zorg nodig hebben. En daarom doen wij nu een greep naar de macht om écht dingen te veranderen. Wij moeten wel. We staan in feite met onze rug tegen de muur.”

Wanneer kwam het omslagpunt: dokter zijn is niet genoeg?

Janneke: “Je staat met je voeten in de klei. Je ziet waar het fundamenteel fout gaat in de gezondheidszorg. Het begint wanneer je probeert om binnen de muren van het ziekenhuis iets te veranderen. En zelfs dan loop je tegen het systeem op, waardoor veranderingen veel te langzaam gaan. Het systeem is nu gericht op het onderhouden van de patiënt, maar niet om zieke mensen beter te maken. Dokters worden gestimuleerd om medische handelingen te verrichten, daar worden ze voor beloond. Maar niet om zich echt te verdiepen in mensen. En dat is wel noodzakelijk, want alleen zo kun je allerlei onnodige behandelingen voorkomen. Preventie is essentieel maar krijgt nauwelijks aandacht. Wij worden regelmatig uitgenodigd op het ministerie om mee te praten. Alleen: er verandert niks, er wordt niet geluisterd.”


[blockquote text="Wij worden regelmatig uitgenodigd op het ministerie om mee te praten. Alleen: er verandert niks, er wordt niet geluisterd." show_quote_icon="yes"]

Maar een politieke partij oprichten is niet een alledaagse stap, toch?

Janneke: “Wij zijn alle drie al behoorlijk zichtbaar in de media, maar op een gegeven moment kom je tot de conclusie, dat er meer nodig is om iets te bereiken. En dat betekent in ons geval dat we vanuit de Tweede Kamer of liever nog in de regering willen meebeslissen over hoe het verder moet met de zorg, want zo kan het niet langer. Dagelijks zijn patiënten de dupe van wachtlijsten, te weinig aandacht en onvoldoende handen aan het bed.”

Het gaat jullie dus echt om de macht?

Esther: “Dat is niet een doel op zich, wij zijn als artsen opgeleid om zieke mensen te helpen. Maar wij zien dat wij dit niet meer goed kunnen doen. We staan met de rug tegen de muur. En dan is een politieke partij die met steun van kiezers écht iets wil veranderen, de enige overgebleven optie voor ons. Het systeem faalt, er zijn te veel perverse belangen. En dat moet echt veranderen. Wij kunnen niet anders dan de politiek in gaan. En dat is best dramatisch, ja.”


[blockquote text="Wij kunnen niet anders dan de politiek in gaan. En dat is best dramatisch, ja." show_quote_icon="yes"]

Maar jullie hebben al zoveel invloed…

Wanda: “Ik werd in Opzij een van de meest invloedrijke vrouwen genoemd. Daar heb ik een stuk over geschreven: Invloed, wat heb je eraan? Ik kom best wel veel in Den Haag. En wat ik merk ik twee dingen: In de politiek is alles in het nu, alles wat politici doen gaat over winst in het nu. Als we deze vier jaar maar blijven zitten. Als we maar weer in het kabinet komen. En het andere is: Politici nemen veel te vaak zichzelf als uitgangspunt. Ze zeggen: Ik zie dat niet om me heen, dus is het niet zo. Maar als arts zie ik die problemen van gewone mensen in de zorg wel. Iedere dag weer. En dat kan zo niet langer. Politici leggen werkbezoeken af om te weten wat er speelt, maar ze hebben in geen idee. Eenzaamheid, dementie, de wachtlijsten voor langdurige zorg…”

Is het niet naiëf om te denken dat je dat dan in de politiek wel kunt oplossen?

Wanda: “Misschien, maar wie gaat het dan doen? Er is niemand die echt bereid is het systeem op de schop te nemen. Dus wij moeten dat zelf gaan doen.”

En jullie gaan daarvoor zelf in de Kamer zitten?

Esther: “We hebben het nog niet gehad over de lijst. We zijn nu eerst bezig om ons programma te schrijven, waarin we precies zullen aangeven hoe wij denken dat het anders moet en kan. Daarna zullen we ook beslissen wie er dan in de Kamer gaat zitten, als we voldoende steun krijgen uit de samenleving, wat natuurlijk een voorwaarde is. Maar vergis je niet: wij zijn alle drie bereid om de ultieme stap te zetten en volksvertegenwoordiger te worden. Dit is niet vrijblijvend.”


[blockquote text="Maar vergis je niet: wij zijn alle drie bereid om de ultieme stap te zetten en volksvertegenwoordiger te worden. Dit is niet vrijblijvend." show_quote_icon="yes"]

Het is niet een intellectuele exercitie, jullie gaan er echt voor?

Esther: Ik laat mijn patiënten niet graag in de steek, want er is al een tekort aan psychiaters, maar ja, uiteindelijk, zet ik die stap. En het is belachelijk dat het nodig is.

Wanda: “Als wij de beste mensen zijn om het te doen, dan gaan we in de Kamer zitten. Als het mogelijk is om daar wel iets voor patiënten te bereiken, dan is dat een trieste maar noodzakelijke stap om onze spreekkamers te verruilen voor Het Binnenhof. Maar het gaat in dit stadium niet om ons. We gaan eerst onze programmapunten nu goed uitwerken en daarna presenteren.”

Esther: “We gaan voor twintig zetels, zet dat er maar in.”

Janneke: “Minimaal vijf.”

Wat zijn de drie belangrijkste speerpunten van NLBeter?

Janneke: “De wijze van financiering van de zorg moet volledig op de schop. Nu is het zo dat alleen handelingen worden vergoed, maar er te weinig naar de patiënt als mens wordt gekeken. Er kan bovendien 20 procent worden bezuinigd op managers. Dat levert direct meer handen op aan het bed. Daarnaast is er veel meer aandacht nodig voor preventie, daar moet veel meer in geïnvesteerd worden en verder moet er een eind gemaakt worden aan de situatie dat grote multinationals aan tafel zitten bij het bedenken van beleid. Dus als we over suiker in frisdrank praten dan zit Coca-Cola wat ons betreft niet meer aan tafel, zoals nu het geval is. Bedrijven met veel geld bepalen het beleid en dus verandert er niets.”


[blockquote text="Als we over suiker in frisdrank praten zit Coca-Cola wat ons betreft niet meer aan tafel, zoals nu het geval is. Bedrijven met veel geld bepalen het beleid en dus verandert er niets." show_quote_icon="yes"]

Wanda: “We willen ook een sociale dienstplicht. Er is een acuut probleem dat te vergelijken is met de noodzaak om destijds mensen te verplichten in het leger te gaan. Er zijn heel veel mensen die goede zorg en aandacht nodig hebben, maar die niet of onvoldoende krijgen. Hoe mooi is als iedereen in Nederland een tijdje voor iemand anders zorgt?”

Gedwongen?

Wanda: “Dat is iets waar we goed over na moeten denken. Misschien kun je ook een systeem bedenken op basis van beloning. Maar we hebben elkaar nodig om de gigantische problemen in de zorg op te lossen. Neem bijvoorbeeld eenzaamheid. Dat is een immens probleem, waar nu nauwelijks oog voor is.”

Janneke: “Het kan gewoon allemaal veel beter en soms ook nog op een simpele manier. Ik merk dat in mijn eigen vakgebied, de cardiologie. Door de grote hoeveelheid regels en registratie-eisen zijn dokters vaker bezig met vinkjes zetten dan dat ze met hun patienten bezig zijn. Maar als je eens wat langer met iemand praat en de tijd hebt om beter uit te leggen wat er aan de hand is scheelt dat soms zomaar zes opnames op de eerste hulp, omdat de patiënt onzeker is en de signalen van z’n hart verkeerd interpreteert. “

Politiek is ook oorlog, zijn jullie daar klaar voor?

Janneke: “Ik zie het niet als oorlog. Politiek is een krachtig instrument om dingen te veranderen. Oorlog klinkt als: recht tegenover elkaar…”

Als er niet naar je geluisterd wordt, dan sta je toch recht tegenover de macht?

Esther: “Wij zijn heel strijdbaar als je dat bedoelt. We zijn voorbereid op weerstand. We willen van een systeem dat is gebaseerd op wantrouwen – artsen worden nu vooral gecontroleerd – naar een systeem dat is gebaseerd op vertrouwen. De menselijke maat moet terug. Het geld wordt verdiend door mensen ziek te houden in plaats van ze beter te maken. En dat is pervers.”

Het is niet vrijblijvend?

Wanda: “Ik ben nu zestig en ik kan dit nu doen. Dus het is niet bepaald vrijblijvend. Wij willen echt iets bereiken en zijn bereid de consequenties daarvan de aanvaarden.”


[blockquote text="Het is niet bepaald vrijblijvend. Wij willen echt iets bereiken en zijn bereid de consequenties daarvan de aanvaarden." show_quote_icon="yes"]

Janneke: “Ik zie het als een combinatie. Ik geef leiding aan een kliniek. Ik ben gewend om veel dingen tegelijk te doen. En het is ook essentieel om connectie te houden met de zorg, ook als je in de politiek zit. Dat is misschien wel een voorwaarde.”

Dus ik zit hier met drie strijders, die tot het gaatje gaan?

Wanda: “We gaan dat doen wat nodig is om verandering tot stand te brengen. Maar we blijven natuurlijk altijd dokter. En dat is ook precies de combinatie die nodig is. Uitgangspunt is verder: de juiste man of vrouw op de juiste plek. Het gaat niet om ons. We vormen een beweging. Dat is nog belangrijker dan wie wat gaat doen. Ik wil wel kwijt, dat ik geen premier wil worden. Dat zou ik niet kunnen. Maar verder sluit ik niets uit.”

Minister De Kanter van Volksgezondheid?
Wanda: “Het is nu het ministerie van Ziekte. Het heeft niets met gezond blijven te maken, wat er nu op VWS gebeurt. Van de opbrengsten van de tabaksaccijnzen, die gigantisch zijn, gaat maar 0.3 procent naar tabakspreventie. Dat is een schande en heeft niets met volksgezondheid te maken. Er is veel te weinig aandacht voor primaire preventie, terwijl daar wel de oplossing ligt. Dus als ik minister moet worden om dat te veranderen, ja, dan doe ik dat.”

 

Dit artikel was oorspronkelijk te vinden in HP/De Tijd


Een brandend verlangen naar zorgzaamheid

Afgelopen weken bood de wereld weer ruimhartig het toneel aan demonstraties, acties en protesten over zaken zoals klimaat, milieu, zorg of gewoon meer inspraak, zoals de gele hesjes graag willen. Van opstandige aanhangers van klimaatbeweging Extinction Rebellion, via boze boeren als het gaat om stikstofbeleid tot een oproep met #regelhet aan gezondheidsminister De Jonge om overmatige bureaucratie aan te pakken. Tijdens World Mental Health Day tekenden mensen een zwarte cirkel op hun hand om ervoor te zorgen dat hun psychisch lijden gezien zou worden via #ikbenopen.

Kortom, er is onvrede, we voelen ons bedreigd en zoeken erkenning. We willen dolgraag wat doen zodat we weer controle ervaren in plaats van die onverdraaglijke machteloosheid.

Elk nuchter denkend mens beseft dat de kans minimaal is dat de symboliek van het onbehagen tot concrete verandering leidt, maar toch zijn we er gevoelig voor.

Historicus Yuval Noah Harari is er duidelijk over als hij stelt dat bijna alles wat we doen en laten gebaseerd is op denkbeeldige verhalen. In zijn boek Homo Deus schetst hij de ontwikkeling van de jager-verzamelaarswereld waarin elk individu werd gedwongen om na te denken over concrete zaken als roofdieren en prooien, naar de huidige samenleving. Ons denken wordt vooral bepaald door abstracte ideeën zoals geld, wereldmachten en bedrijven. Volgens Harari is het geloof in een gemeenschappelijk verhaal de absolute basis voor alle grootschalige menselijke samenwerking. Maar hebben wij überhaupt nog wel een gemeenschappelijk verhaal en zo ja, kennen we het?

#hoedan

Als je een individuele demonstrant of actievoerder vraagt wat er aan de hand is en vooral wat hij of zij denkt te bereiken, dan is het antwoord meestal  nietszeggend en vaag: dit moet anders en dat moet beter. ‘Het gaat niet goed met het klimaat en er moet nú iets gebeuren’, ‘de burgers moeten meer inspraak krijgen en dus moet de politiek veranderen’. Kortom, iedereen wil Bolletje.

De enige hashtag die mij tegenwoordig nog kan prikkelen is #hoedan, want we slagen er niet in om ons onbestemde gevoel te vertalen naar de echte, tastbare wereld.

Ik denk weemoedig terug aan Pietje Bell of de lotgevallen van een ondeugenden jongen. Als Bell de criminele praktijken van krantenmagnaat Stark ontdekt, gelooft de politie hem niet. Hij richt vervolgens de Bende van de Zwarte Hand op om te zorgen dat Stark alsnog achter de tralies belandt.

Pietje Bell toont ons dat je niet machteloos hoeft te staan bij misstanden, maar dat er een concreet handelingsperspectief mogelijk is, mits je weet wat er niet deugt.

Vertroebeld verhaal

Ons verhaal is zo vertroebeld geraakt dat we het niet meer herkennen maar toch aan ons water voelen dat ‘something is rotten’.

Dat actievoeren gaat niet zozeer over klimaat of politiek, maar eigenlijk over ons brandende verlangen naar zorgzaamheid. Of het nou gaat om de planeet de zorg voor elkaar of de zorg van de elite voor de gewone man. We voelen ons verwaarloosd en niet gezien en daar gingen we als kind toch ook van schreeuwen en stampvoeten?

Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw gaat ons verhaal vooral over het verwerven van zoveel mogelijk vrijheid. Dat heeft ons uiteraard veel gebracht maar maakt tegelijkertijd kwetsbaar. Vrijheid kent een optimum en te veel vrijheid leidt vroeg of laat tot verwaarlozing.

Het feit dat longarts Wanda de Kanter hemel en aarde moet bewegen om dat vermaledijde roken aan banden te leggen valt op: blijkbaar leven we in een tijd waarin we accepteren dat een dodelijk product toch binnen ons verhaal moet passen.

Kantelingen

In een therapie stellen patiënten vaak de volgende vraag als ze meer inzicht hebben vergaard in hun binnenwereld: ‘Allemaal leuk en aardig dat ik nu besef dat ik niet goed voor mezelf zorg, maar wat doe ik eraan?’

Kantelingen kunnen al beginnen bij een scherp gestelde diagnose; veranderingen die zachtjes ontkiemen als tuinkers op een knullig schoteltje.

Als je door je oogharen naar het huidige tijdsgewricht kijkt dan zie je van onderaf een bijzonder positieve beweging ontstaan. Mensen die het gebrek aan verbondenheid en zorgzaamheid niet meer verdragen en elkaar (digitaal) de hand reiken om samen op te kunnen staan.

Ik voorspel dat de partij die het nieuwe verhaal over zorgzaamheid kan vertellen hoge ogen gooit bij de verkiezingen van maart 2021.

Dit artikel was oorspronkelijk te vinden als column in De Volkskrant