Persbericht januari 2021

“Als het zout zijn kracht verliest, waarmee zal men het zouten?”

Math. 5 vers 13-16

Men noemt mij gekscherend ‘een bard’, wat ik wel een erg sleetse benaming vind voor wat ik doe. Maar inderdaad, een bard hield zijn publiek een spiegel voor met scherp commentaar op de gang van zaken. Ik hang al bijna een jaar als een soort Assurancetourix in de wilgen, terwijl er juist nu zoveel te zeggen is. Toen Esther van Fenema mij vroeg om lijstduwer van NLBeter te worden had ik dus een goede reden om uit de wilg te klimmen.
Joop van Holsteijn (Hoogleraar Politicologie) vindt dat lijstduwers kiezers bedriegen en het democratisch proces verstoren. De omstandigheden beletten mij echter om trekker te worden.
Ik woon aan het einde van Nederland en mijn muziek doet het beter in crematoria en bij begrafenissen dan in de feesttent. Ik ben een plattelander en kan van hier de Randstad informeren over hoe het hier misging. Dus sorry Joop. Er zijn trouwens wel meer hindernissen en drempels maar ik huppel deze keer overal overheen, juist in het belang van de democratie!

Het Verhaal
Het heelal bestaat als ik het goed begrijp zo’n 13 miljard jaar. Onze planeet is pak ‘m beet 4,5 miljard jaar oud en volgens deskundigen hebben we nog 7,5 miljard jaar alvorens de zon de aarde verslindt en dan zou volgens natuurkundigen het heelal nog 13 miljard jaar bestaan. Grof gezegd, we zitten dus in het midden van de eeuwigheid. Een riante positie en we hebben nog tijd het één en ander beter te doen. 80.000 jaar geleden zijn wij, Homo Sapiens, vanuit de Afrikaanse steppen de wereld ingetrokken als jagers en verzamelaars. In groepen van 100 tot 150 individuen. Het is pas 15.000 jaar geleden dat we op een vaste plek bleven hangen en boer werden.

Stel het u zo voor: De vuurtoren op Terschelling, de Brandaris, is 52,5 meter hoog. Als we die hoogte gelijkstellen aan 13,5 miljard jaar (het bestaan van het heelal) en we nemen de 80.000 jaar van Homo Sapiens erbij, dan maken wij de Brandaris 32 micrometer hoger, de dikte van een sigarettenvloei. De eerste steden ontstonden en de samenleving werd snel vele malen groter dan dat overzichtelijke clubje van 100 tot 150 personen. Dat levert zonder structuur en leiding gedoe en gelazer op. Er is een afspraak nodig en een collectief gedragen verhaal om te voorkomen dat we elkaar voortdurend de kop in blijven slaan: beschaving.

De oude Grieken hebben daar goed over nagedacht. Plato’s ideeënleer vormde de basis voor onze democratie. Plato en Aristoteles werden hartstochtelijk bestudeerd en geïnterpreteerd door onze eerste kerkvaders en dit gedachtegoed heeft zich de afgelopen 2000 jaar in voor- en tegenspoed behoorlijk weten te handhaven, en toen sprak Nietzsche! Nu ja, dat is wel een beetje flauw en kort door de bocht, want we waren al verlicht en het rommelde al langer in de samenleving. Dat had het altijd wel gedaan maar ons collectief gedragen verhaal werd sleets en de oude geschriften kwamen in het archief. De wereld veranderde in een razend gekmakend tempo en nu, 100 jaar na Nietzsche de secularisatie werkelijk grote vormen aanneemt, is de richting die we gaan wel wat troebel geworden, is het nu links of rechts?

En nu in 2021 is er weer een andere uitdaging: het individu versus de samenleving.
Het verhaal dat we hadden, het collectief gedragen idee over hoe we ons tot elkaar verhouden, heeft plaats gemaakt voor ons individuele gelijk; dat heeft nogal wat nadelen op vele fronten.
Ik denk dat kennis en beschaving broodnodig zijn in onze huidige samenleving en in de politiek. Bovendien dat autoriteit hierin onmisbaar is. Grappig is het dat we, als het uitkomt, autoriteit omarmen, ja zelfs eisen, als we naar de psychiater of de tandarts moeten. Maar dat het op vele andere van levensbelang zijnde zaken als kunst, wetenschap, filosofie etc. niet te moeilijk moet. ‘Amusement, entertainment, beleven en genieten’, om knettergek van te worden.
“Geen kleuterland? Wat dan wel?
Waar het mis ging is dat men het land al veel te lang niet als samenleving beschouwt maar als een verzameling belangen van individuen met de overheid als zakelijk spelverdeler. Niet als (morele) autoriteit”, Bas Heijne, NRC 24 december 2020.
Als de tien geboden bij het oud papier liggen, wie zal je dan nog vertellen hoe je je gedraagt en verhoudt tot een ander? En als je ouders er ook al geen zin meer in hebben?
Plato heeft het over deugden en ondeugden, het vergt nogal wat denkwerk en inspanning om de ondeugden in jezelf niet te verwarren met deugden. Dat geldt zeker in de politiek. Zelfgenoegzaamheid, hebzucht, achterdocht, wantrouwen en leugen en bedrog zijn geen fijne partners in een democratische besluitvorming.

In 2050 zijn er 10 miljard mensen om te voeden.
Ik moest een tijdje geleden, op verzoek van ‘Wageningen University & Research’ aan studenten uit derdewereldlanden vertellen wat ik vind van de industrialisering van de landbouw in de provincie Friesland. We waren dat jaar als Friezen de culturele hoofdstad van Europa. Waarom ik die lezing mocht geven?
Misschien wel vanwege het ‘Requiem van de kringloopboer’ wat ik schreef en gedeeltelijk uitgevoerd is in de nieuwe kerk in Den Haag tijdens het afscheid van de Directeur Generaal van het Ministerie van Landbouw, Ate Oostra. Hoe dan ook, ik had wel wat te vertellen.
“Toen ik als adolescent in Friesland kwam wonen waren alle boeren hier kringloopboeren. In die tijd, zo’n 40 jaar geleden, hadden koeien nog een naam. Meanderende slootjes en doelloze wilde begroeiing, waar de schepping haar gang kon gaan, waar geen cent aan verdiend werd. Maar voor mij van grote betekenis waren duizenden weidevogels, insecten en een overweldigende flora. Het was of de duivel ermee speelde, want ik woonde hier nog maar net toen ook hier de grote machinerie van Mansholt de boel op stelten kwam zetten. Van nu af aan ging het om schaalvergroting. Het neoliberale idee banjerde dwars door een agrarische cultuur die Friesland ooit wereldberoemd had gemaakt. Mansholts idee dat we ons eigen land moeten kunnen voeden werd al snel ingehaald door het idee dat we de hele wereld wel kunnen voeden! Iedereen was enthousiast en het is ons bijna gelukt, we zijn het tweede exportland van de wereld, alleen de Verenigde Staten lopen nog op ons voor.
Met miljarden subsidie en een onbegrijpelijke onverschilligheid aangaande het rentmeesterschap, de cultuur en het landschap. We werden zelfgenoegzaam, hebzuchtig. Er werd gefraudeerd. Er was achterdocht en wantrouwen. Er werd gesjoemeld met antibiotica. Er was bedrog over chemicaliën. Er braken ziekten uit, bacteriële infectieziekten die oversprongen op mensen. Stikstof problemen. De weidevogels verdwenen net als de overweldigende flora. Kortom, het werd een puinhoop!
En wat deed de politiek? Subsidiëren. Vorig jaar werd er in Europa besloten om nog eens 350 miljard euro in de sector te steken om te redden wat er te redden valt. Het adviescollege Stikstofproblematiek, overhandigt het eindrapport: “Niet alles kan overal”. Dat kon eerder dus wel. En wat doen de boeren? Die pikken het niet, er zijn zelfs boeren die elkaar met strijder aanspreken en hun club heet ‘Farmers Defence Force’. Wat een treurnis!

Enfin, mijn betoog voor de studenten uit ‘De Derde Wereld’ zal niet veel anders zijn geweest dan bovenstaande klaagzang. Ik heb nog een lied uit mijn requiem voor ze gezongen en ik voelde me beschaamd dat wij met onze rijkdom zo inhalig zijn. Mijn slotconclusie was dan ook dat je nooit een culturele hoofdstad kunt zijn als je de vogels en de bloemen uit het land verjaagt.

Links of Rechts?
Maakt het nog wat uit? Het politieke discours is veranderd. En ik kan makkelijk van de zijlijn roepen dat het allemaal niks en nep is, maar wat dan?
Als de vrije markt zichzelf niet corrigeert worden de rijken rijker en de armen armer met alle rampzalige gevolgen van dien. En bij dit alles hebben ze bij NLBeter de vinger aan de pols. Wie durft nog wat te zeggen en op grond van wat? Is er nog autoriteit of hebben we alles zo door-gedemocratiseerd dat iedereen met evenveel recht zijn eigen waarheid rond kan blijven toeteren zonder enig verstand van zaken, zonder argument. Esther deed een beroep op mij en na enig wikken en wegen ben ik net als NLBeter, overtuigd dat het beter kan en beter moet. Op alle fronten!

Gerrit Breteler
31-12-20, Nes

Roeping
Zuster Immaculata die al vier en dertig jaar verlamde oude mensen wast, in bed verschoont, en eten voert, zal nooit haar naam vermeld zien. Maar elke ongewassen aap die met een bord dat hij vóór dit, of tegen dat is, het verkeer verspert, ziet ’s avonds reeds zijn smoel op de TV. Toch goed dat er een God is…
Gerard Reve

1973

Vond je dit interessant? Deel het!